De kettingreactie van minimalisme

Je bezittingen tot een minimum terugbrengen is bevrijdend in vele opzichten. Geen wonder dat steeds meer mensen inzien dat de opgelegde expansiedrift een doodlopende weg is. Er is een groeiend besef dat blind consumeren niet het doel kan zijn. Onze woningen zijn inmiddels vaak meer voor het huisvesten van spullen in plaats van personen. Verhuur van opslagboxen is nog nooit zo populair geweest. We zijn zo druk met kopen, consumeren en expanderen dat we aan leven niet meer toekomen. Terwijl het milieu bezwijkt aan onze koopdrang, blijft de industrie op volle kracht massaal goederen produceren. Toename van consumptie is noodzaak in een groei-economie. Hoe massaal iedereen ook blijft kopen, diezelfde mensen klagen ook vaak dat ze gek worden “van al die troep”. Tijd om doortastend afstand te doen van overbodig bezit en in dit geval mag je “overbodig bezit” héél breed zien!

Tegenwerpingen

Als er een begin gemaakt wordt met het afstoten van spullen, stagneert de goede intentie toch vaak op argumenten als:

  • Je hebt ooit geld betaald voor je bezittingen en het is daarom zonde is om ze weg te doen, ook al hebben ze geen enkele functie (meer).
  • Je hebt nostalgische gevoelens bij bepaalde spullen.
  • Je zal het nooit toegeven, maar je denkt dat je spullen je status geven.
  • Het kan nog wel eens van pas komen.

Vooral het laatste argument is veelgehoord. Maar de praktijk is vaak dat zaken helemaal niet meer van pas komen. Zelf heb ik doortastend gehandeld bij het afvoeren van spullen en ik heb nooit achteraf spijt gehad. Ballast! En wat te denken van de kosten van onderhoud? Verzekering? Vervanging? Als je vrijwel niets bezit wordt het leven op zoveel manieren lichter.

Twee manieren om minimalisme na te streven

  1. Omdat je vindt dat je móet: de overconsumptie is de oorzaak van zo ongeveer alle problemen in de wereld. Broeikasgassen, vervuiling, uitsterven van soorten, veel oorlogen, allemaal terug te voeren tot consumptiedrang. Dus als gewetensvol mens dwing je jezelf om je kooplust af te remmen.
  2. Omdat je het zelf wilt: je voelt in je hele wezen dat koopdrang en materiële expansie je remt in je ontwikkeling en dat al die spullen en status je uiteindelijk niets opleveren dan een korte voldoening. In plaats van het genot van het kopen, ontstaat het plezier van wegdoen. Sterker nog: je hebt een aversie tegen kopen en probeert je creativiteit in te zetten om aankopen te vermijden.

Ik wil wel, maar ik kan niet

Ik promoot het grondig afstoten van materiële zaken regelmatig in mijn directe omgeving. Het is bijzonder om te zien hoe vreselijk moeilijk het voor mensen is om afstand te doen van hun bezittingen, zelfs als het gaat om zaken die al jaren ergens in verhuisdozen staan ingepakt, vergeten wat er eigenlijk in zit. Ook als er een intentie is om drastisch te minderen met bezittingen, blijkt het ontzettend moeilijk de levenslange denkwijze te doorbreken. Er is ronduit sprake van angst, een soort ontwenning van een lange verslaving. Je spullen bepalen schijnbaar je identiteit.
Maar als je eenmaal begonnen bent met ontspullen ontstaat een nieuwe verslaving. Een wens naar minder, kleiner, eenvoudiger. Alleen overhouden wat je nodig hebt voor een comfortabel bestaan, waarbij je je vrijelijk kan ontwikkelen, vrij van al die mentale en fysieke ballast. Wat kan ik nog meer verkopen, naar de kringloop brengen of weggooien?

Een kettingreactie

Uit eigen ervaring weet ik dat als je eenmaal begint met opruimen van het een het ander komt. Ongebruikte kleding, oude administratie, allerlei spullen “die nog wel eens van pas kunnen komen”, alles gaat in de verkoop, naar de kringloop en in zeldzame gevallen naar de milieustraat. Met als gevolg dat je kastruimte overhoudt. Dus kan er weer een kast de deur uit.

Je verhuist naar een kleiner woonoppervlak, met als gevolg een lagere huur, minder stookkosten, lagere WOZ, minder huishouden, meer tijd voor ontwikkeling, minder noodzaak tot een volle baan.

Je neemt een kleinere auto, een tweedehandje, vrij van status, een krasje is nu niet meer erg. Met als gevolg een veel lagere wegenbelasting, voor een schijntje een WA-verzekering. Of die auto helemaal weg en lekker fietsen.

Dit lijken triviale voorbeelden, maar onderschat niet in hoeverre spullen ons leven dreigen te bepalen. Bezorgdheid over een dure auto, een duur huis, dure spullen. Als er maar geen inbreker komt, als er maar niets beschadigd raakt, is alles wel goed verzekerd? Alarminstallaties, zware sloten op de deuren, het koesteren van al die materie slokt ons op. In plaats van het voeden van onze creativiteit moeten we werken om de hypotheek te kunnen dragen en de auto af te betalen. In plaats van om ons heen te kijken en ons te verwonderen over de natuur, zijn we in toenemende mate bezig de planeet grondig te slopen. Want uiteindelijk vereist het weinig voorstellingsvermogen om te begrijpen dat de vernietiging van regenwouden, koraalriffen en andere habitats alles te maken heeft met de verspulling. Kopen om het kopen, bezitten om het bezitten. Mensen kopen doorgaans zonder enig besef van de milieu-impact van het product dat ze aanschaffen.

Maar als je handelt vanuit minimalisme hoef je eigenlijk niet veel te weten van de planeetontwrichtende gevolgen van koopverslaving. Je koopt immers zelden iets. Nou ja, een paar tips dan waarmee je milieuschadelijke aankopen kan vermijden.

  • E-waste, afval van afgedankte elektronica, vormt een groot probleem. Beperk dus het gebruik van elektronische apparaten zoveel mogelijk. Dat gaat deels vanzelf omdat je uiteraard geen behoefte hebt aan het laatste model smartphone.
  • Eet plantaardig. Misschien tegenwoordig een open deur, omdat het algemeen bekend is dat het eten van vlees, vis en zuivel een gigantische milieu-impact heeft.
  • Als je kleding koopt, koop dan “schone” kleding, vrij van gifstoffen en geproduceerd onder menswaardige omstandigheden.
  • Doe-het-zelf. Internet en kringloopwinkels bieden een oneindige stroom spullen, voor weinig of zelfs gratis. In plaats dat een fabriek ergens weer een ding voor je staat te produceren, kun je ook bestaande zaken gebruiken, al dan niet met wat aanpassingen. Je kunt je niet voorstellen hoeveel spullen er zijn. Of hoe gigantisch veel er voortijdig in vuilverbranding of op vuilstort verdwijnt.

Van de wieg naar het graf

Het doel van vrijwel alle consumptieartikelen die worden geproduceerd is om ze zo snel mogelijk af te danken. We moeten zo snel mogelijk uitgekeken zijn op onze inrichting, op de keuken, op de smartphone. Zonder consumptie geen economische groei. Het riedeltje van het leegroven van de natuur, de massaproductie van goederen, de consumptie ervan en het afdanken, eindigend in vuilverbranding of op de stortplaats. Recycling van materialen is een nobel streven, maar zal nooit slagen zolang we binnen een groei-economie blijven overconsumeren. Waar de natuur kringlopen sluit, hanteert de mens een lineair systeem, waarbij we eindigen met een onvoorstelbaar grote afvalberg. En dat is iets wat we ons moeten realiseren bij álles dat we kopen en bezitten: ooit wordt het afgedankt en hoe goed we de recycling ook voor elkaar hebben, in het huidige systeem is er steeds een negatief gevolg voor het welzijn van onze leefwereld. Van plastic koffiebekertje tot afgedankte laptop, van sigarettenpeuk tot personenauto. Nu we richting de acht miljard mensen gaan, is nadenken over consumptie cruciaal voor een leefbare toekomst.

Minimaliseren in het creatieve proces

Ik maak graag dingen, zo hou ik erg van houtbewerking. Nu kan je bij houtbewerking denken aan vlakschuurmachines, bovenfresen, decoupeerzagen en andere lawaaiige apparatuur. Maar in stilte werken met handgereedschappen heeft mijn nadrukkelijke voorkeur. Niet alleen wordt het werk veel plezieriger, maar binnen de “beperking” van het werken met handgereedschappen leidt je creativiteit tot een heel ander resultaat.

Machines separate us from our very selves. Tools, however, are quite a different thing. The spade, the chisel, the sickle, the pocket-knife, these are instruments of liberation. (Tom Hodgkinson in How to be free)

Het stille, creatieve proces maakt het ook gemakkelijker om met aandacht te werken, waarbij het proces niet minder belangrijk is dan het product. Dat het niet kopen van allerlei elektrische apparatuur en het niet verbruiken van elektriciteit ook nog eens goed is voor het milieu is mooi meegenomen, maar als minimalist hoef je daar niet al te veel over na te denken. Milieuvriendelijke keuzes gaan vaak vanzelf.

Wat hou je over?

Denk praktisch. Je weet heel goed wat je écht nodig hebt. Waarom bewaar je iets? Nostalgie? Al generaties in de familie? Kan nog wel eens van pas komen? Status? Dat zijn niet al te beste redenen om vast te houden aan allerlei spullen. Middelen om je creatief te kunnen uiten en ontwikkelen, zaken die je comfort bieden en de basale behoeften van het dagelijks leven vervullen, dat zijn de zaken waar je op zou kunnen focussen. Zo ontstaat een hele andere afweging van wat je moet kopen en bezitten en creëer je spontaan een geheel nieuwe manier van leven.

Moet ik mezelf dan alles ontzeggen?

Op basis van het bovenstaande hoef je jezelf dus helemaal niets te ontzeggen. Minimalisme moet nooit een opoffering zijn, geen opgelegde soberheid. Niet omdat het moet, maar omdat je wilt. Omdat het gedachteloos vergaren en consumeren leidt tot zwaarte en het minimaliseren van bezit en consumptie leidt tot lichtheid, aandacht en creativiteit. Probeer het eens, je zal er geen spijt van krijgen!

Verder kijken

Prachtig document uit 2012 over hoe spullen je verstikken:

Veder lezen

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *